Motywowanie dzieci do właściwych zachowań a w szczególności do nauki, to problem, który spędza sen z powiek nie tylko rodzicom, ale też nauczycielom. W przedszkolach najczęściej stosowane metody motywacji to pochwała na forum grupy lub do rodzica, przydzielenie zaszczytnej funkcji, nagroda w postaci naklejki, stempli, tablice motywacyjne. Czy przynoszą one efekt – nauczyciele odpowiedzą, że tak, mobilizują dzieci. Gdyby jednak zastanowić się dłużej do czego mobilizują, odpowiedź mogłaby być następująca – do zdobywania kolejnych pochwał, kolejnej naklejki.

Na dodatek znane jest w psychologii zjawisko, że jeśli nie mogę być najlepszy – będę najgorszy. Dzieci, które na tablicy motywacyjnej  dostają dużo czarnych kropek zaczynają je kolekcjonować.  Czy naklejka lub kropka sprawi, że dziecko polubi naukę, rozbudzi jego ciekawość świata, zachęci do pomagania innym ze względu na wewnętrzną potrzebę lub aby sprawić komuś przyjemność – czy raczej spowoduje, że będzie zachowywać się jak łowca nagród. Naklejki, kropki i wszystkie nagrody materialne uczą dzieci wyrachowania a nie właściwych zachowań. Czy  o to nam chodzi w motywowaniu?   Wieszanie tablic motywujących w widocznym miejscu świadczy o braku taktu i empatii nauczycielki. Czy sama chciałaby, aby dyrektor powiesił taką tablicę motywacyjną dla nauczycieli w korytarzu przedszkola i wszyscy przychodzący mogli zobaczyć jak ,który nauczyciel  jest oceniany w pracy.  Czy o każdym błędzie (czarna kropka) musi wiedzieć pół miasta. 

Psychologowie już w latach 40-tych XX wieku odkryli, że każdy człowieku  dąży do tego, aby zrobić coś dlatego, że jest ciekawe, ambitne i absorbujące. Nazwali tę siłę  motywacją wewnętrzną.  Stwierdzili, że motywacja wewnętrzna jest niezbędna dla osiągania wysokich poziomów kreatywności. W kolejnych badaniach odkryli, że  nagradzanie działań kreatywnych, sprawiających przyjemność zniechęca do ich podejmowania. Jednym z najbardziej znanych i najczęściej cytowanych jest badanie przeprowadzone przez trzech badaczy:  M.Leppera, D. Greena  i R. Nisbetta  w przedszkolu. Obserwowali  oni bawiących się przedszkolaków. Wybrali spośród nich te dzieci, które najczęściej spędzały czas na rysowaniu i podzielili je na trzy grupy. Pierwszej grupie pokazali dyplom będący nagrodą za rysunek i spytali czy chcieliby go dostać. Drugiej zaproponowali rysowanie bez obietnicy  nagrody  i dopiero  po ukończeniu prac wręczyli im  dyplomy. Trzecia  grupa miała również rysować, ale nie obiecano im żadnej nagrody, ani też nie otrzymali jej jako niespodzianki po skończonej zabawie. Po dwóch tygodniach nauczycielka ponownie przyniosła kartony oraz kredki i obserwowano zachowanie tych samych przedszkolaków. Dzieci z trzeciej i drugiej grupy (która dostała dyplomy, ale nie była uprzedzona o nagrodach) z ochotą zabrały się za tworzenie rysunków. Natomiast dzieci z pierwszej grupy straciły zainteresowanie tą formą spędzania wolnego czasu. Jest to jeden  z najbardziej znanych i najczęściej przytaczanych eksperymentów psychologicznych. Wyniki eksperymentu świadczą o tym, że nagrody warunkowe „jeśli zrobisz coś – to” wpływają demotywująco na zachowanie dzieci. Przypadek?  Podobny eksperyment powtórzono setki razy zawsze z tym samym wynikiem.

Jeśli nagradzasz dziecko materialnie, początkowo wydaje się bardziej pilne, ale na krótko. Wkrótce straci zainteresowanie dla wykonywania nagradzanych czynności.

Gerhard Roth  twierdzi, że w naszym mózgu istnieje  wewnętrzny układ nagrody. Jeśli coś sprawia nam przyjemność , w mózgu wydziela się dopamina, neuroprzekaźnik odpowiedzialny za odczuwanie przyjemności. Mózg dąży do tego, co zapamiętał wcześniej jako przynoszące przyjemność, wyzwalająca dopaminę.  Jeśli jakakolwiek czynność została zapamiętana jako nudna, mózg, który jest organem bardzo ekonomicznym nie podejmie po raz kolejny tego działania. Naszym zadaniem, jako nauczycieli jest sprawić, aby nauka była dla dziecka przyjemnością . To najlepszy sposób motywowania.

Jednak w przedszkolu nie brak czynności które są rutynowe.  Trudno oczekiwać , aby sprzątanie, czynności samoobsługowe, czekanie na posiłek, na swoją kolej,  powodowały wydzielanie się dopaminy i pobudzały wewnętrzny układ nagrody. Dlatego przy działaniach rutynowych powinniśmy zastosować następujące kroki:

Zmienić obowiązek (pracę) w zabawę.

  1. Przedstawić dzieciom racjonalne uzasadnienie, dlaczego to zadnie jest konieczne (ważne).
  2. Pozwolić dzieciom wykonać zadanie po swojemu.
  3. Nauczyciele powinni  uwzględnić w organizacji pracy wychowawczo-dydaktycznej w przedszkolu

3 najważniejsze czynniki budowania motywacji wewnętrznej. Są to:

  • autonomia
  • mistrzostwo
  • cel

Autonomia oznacza, że dzieci  mogą podjąć decyzję dotyczącą tego:

  • co robią
  • kiedy to robią
  • jak to robią
  • z kim to robią

Jeśli nie możemy spełnić wszystkich tych warunków, pozwólmy przynajmniej na trochę autonomii w wyborze zespołu w którymi dziecko chce pracować. Dajmy dzieciom urozmaicone zadania do wyboru.  Pozostawmy swobodę w sposobie wykonania zadań.

Mistrzostwo to dążenie człowieka do osiągnięcia sukcesu. W każdym z nas jest pragnienie bycia w czymś dobrym.  Aby dziecko osiągnęło sukces powinno dostawać  tzw. zadania Złotowłosej (z bajki o trzech niedźwiadkach). Nie powinny być one zbyt łatwe, ponieważ dziecko się nimi znudzi, ani zbyt trudne, ponieważ się zniechęci. Zadania powinny być dostosowane do możliwości dziecka.

Dzieci powinny wiedzieć jaki cel ma wykonywane przez nich zadanie, jaki jest jego sens. Należy motywować celem a nie nagrodami. Wszyscy mamy wewnętrzną  potrzebę służenia czemuś większemu od nas, wyższemu celowi. Osiąganie mistrzostwa według Carol Dweck jest zależne od sposobu myślenia. Jest to kwestia podejścia do celów. Cel może być:

  • związany z wynikiem (uzyskanie określonej oceny np. 5 z angielskiego, dostanie naklejki od pani)
  • związany z uczeniem się (możliwość porozumiewania się po angielsku, przyjemność ze zdobycia nowej umiejętności).

Dzieci, którym wyznaczono cel związany z uczeniem się osiągają lepsze wyniki niż te, którym wyznaczono cel związany z oceną. Te drugie wybierają zadanie łatwiejsze, poniżej swoich możliwości ponieważ wiedzą, że kiedy je osiągną potwierdzą tym samym swoje zdolności.

Pytania sprawdzające czy zadanie jest motywujące dla dzieci.

  • Czy wykonanie zadania pozostawia dzieciom choć trochę autonomii?
  • Czy zadanie wpływa na mistrzostwo, pozwala dziecku się rozwijać. Spełnia warunek Złotowłosej.
  • Czy dzieci rozumieją cel tego zadania?

Daniel H. Pink (2011) sposoby doboru narzędzi  motywacji w zależności od rodzaju zadania przedstawia w następujący sposób.

 

 

 

 

 

 

 

Dodaj komentarz


Kod antyspamowy
Odśwież